یکی از ابزارهای تحلیلی در بورس شاخص نام دارد، شاخص نمودار یا نماگری برای نشان دادن تغییرات قیمت سهام شرکت های بورسی در یک زمان مشخص است؛ شاخص انواع مختلفی دارد که بر اساس متغییرهای آن دسته بندی میشود و هرکدام نشانگر متغییر خاصی هستند.
انواع شاخص در بورس
یکی از ابزارهای تحلیلی در بورس شاخص نام دارد، شاخص نمودار یا نماگری برای نشان دادن تغییرات قیمت سهام شرکت های بورسی در یک زمان مشخص است؛ شاخص انواع مختلفی دارد که بر اساس متغییرهای آن دسته بندی میشود و هرکدام نشانگر متغییر خاصی هستند.
یک سرمایه گذار برای سرمایه گذاری یا تحقیق و تحلیل نیاز به بررسی قیمت یا بازدهی سهام یک شرکت یا حوزه مشخص دارد و برای دستیابی به این اطلاعات باید قیمت سهام شرکت مورد نظر را در زمان های مختلف بررسی کند، اما زمانی که این بررسی ابعاد بیشتری را در بر بگیرد، نیاز به یک نماگر یا نمودار مشخص دارد که وضعیت عمومی قیمت یا بازدهی در میان شرکتهای مورد بررسی را نشان خواهد داد. به نماگری که چنین اطلاعاتی را در اختیار فرد می گذارد شاخص می گویند. ، شاخص نوعی داده آماری است که به سرمایه گذار یا تحلیلگر اطلاعاتی از تغییرات انجام شده در متغییرهای مختلف در یک زمان معین را می دهد در واقع شاخص نوعی نمودار است که وضعیت متغییر ها را در یک زمان مشخص به صورت جامع نمایش می دهد. شاخص ها به ۵ دسته زیر تقسیم می شوند که هر کدام نشان دهنده تغییرات متغییر خاصی هستند:
شاخص کل قیمت تپیکس
شاخص بازده نقدی تپیکس
شاخص قیمت ۵۰ شرکت فعالتر
همه چیز درباره شاخص کل قیمت تپیکس
شاخص کل قیمت که در بازار سرمایه tipex نامیده می شود نوعی داده اطلاعاتی است که بازدهی سطح قیمتی کل سهام موجود در بازار را نشان می دهد. درواقع شاخص شرایط عمومی شرکتهای مورد بررسی را نشان می دهد و معیاری برای سنجش وضعیت کلی بازار اوراق بهادار است. شاخص کل به دو دسته شاخص کل قیمت و شاخص کل هم وزن تقسیم می شود.
شاخص کل قیمت (tipex) یک عدد است و تغییرات آن را با واحد بیان می کنند. شاخص کل قیمت سطح قیمت را در مقایسه با تاریخ مشخصی که تاریخ مبداء نام دارد نشان می دهند یعنی یک سال معین را به عنوان سال پایه تعیین می کنند و تمامی ارقام شرکتها در آن سال را به عنوان ارقام مبدا در سال پایه معفی می کنند و بعد از آن هرگونه تغییری در ارقام نسبت به سال و قیمت مبدا سنجید می شود. بر همین اساس سرمایه گذار یا تحلیل گر می تواند روند صعود و نزول کل بازار را در مدت زمان مشخصی مورد بررسی قرار دهد و این داده آماری قابلیت تفسیر پیدا می کند. در بازار سرمایه ایران سال مبدا در بورس اوراق بهادار سال ۱۳۶۹ تعیین شده است. در شاخص قیمت کل تعداد سهام یک شرکت به عنوان وزن قیمتها در چگونگی تغییرات آن دارد. یعنی بر اساس بزرگی و کوچکی شرکت ها تغییرات شاخص قیمت کل تغییر می کند.
شاخص کل هم وزن بخشی از شاخص کل تیپکس است که در این شاخص همه شرکت ها در یک سطح قرار گرفته و بزرگی و کوچکی شرکت در چگونگی تغییرات آن نقشی ندارد و همه شرکت ها در یک سطح قرار میگیرند و بر اساس خرید و فروش ها انجام شده در طول روز شاخص کل هم وزن تغییر می کند.
تغییرات شاخص کل و هم وزن چه چیزهایی را نشان می دهند؟
تغییرات شاخص قییمت کل و هم وزن در کنار یکدیگر تفسیرهای مختلفی دارند به طور مثال زمانی که شاخص قیت کل مثبت است اما شاخص هم وزن منفی بیانگر این است که سهام بیشتر شرکت ها کاهش قیمت داشته است و تنها شرکت های شاخص ساز یا بزرگ هستند که معاملات مثبتی داشته و بر این اساس توانسته اند شاخص را مثبت نگه دارند. بالعکس آن هم امکان دارد یعنی شاخص قیمت کل منفی است اما شاخص هم وزن مثبت که این نشان می دهد که اکثر سهام شرکت ها با رشد قیمت همراه بوده اند اما شرکت های شاخص ساز به دلیل معملات منفی که داشته اند روی شاخص قیمت کل تاثیر گذاشته و آن را منفی کرده است.
شاخص قیمت و بازده نقدی (tidpix)
شاخص قیمت و بازده نقدی که در بازار سرمایه tidpix نامیده می شود یک داده آماری است که نماگر بازدهی کل بورس اوراق بهادار است. تغییرات این شاخص نشانگر بازدة کل بورس است و از تغییرات قیمت و بازدة نقدی پرداختی، متأثر میشود. این شاخص کلیۀ شرکتهای پذیرفته شده در بورس را دربردارد و شیوة وزندهی و محاسبۀ آن همانند شاخص کل قیمت (TEPIX (است و تنها تفاوت میان آن دو در شیوة تعدیل آنها است. در این شاخص سود به دو روش به سرمایه گذار داده می شود. یکی از روش ها سود تقسیمی سالیانه است که در مجامع شرکت ها تقسیم خواهد شد و دیگر سودی است که از افزایش قیمت سهام سرمایه گذار کسب سود می کند.
شاخص بازده نقدی بخشی از شاخص بازده است که تنها متغییر آن سود تقسیم شده در مجامع است.شاخص بازده نقدی بازدهی شرکت سودهای پرداختی توسط شرکتهای بورسی را محاسبه می کند.
شاخص صنعت و مالی
شاخص کل از شرکت های مختلف در صنایع مختلف تشکیل شده است، در سال ۱۳۸۴ شرکت های پذیرفته شده در بورس بر اساس صنایعی که در آن فعال هستند طبقه بندی شده و به ۳۶ صنعت تقسیم شدند. شرکت های پذیرفته شده در بورس به دو دسته صنعتی و مالی تقسیم بندی شدند و برای هر کدام از این دسته ها یک شاخص تعریف شد که این شاخص نمایانگر شاخص قیمت سهام شرکت های آن حوزه است.
شاخص صنعت شامل شاخص قیمت سهام کلیۀ شرکتهای بورس به جز واسطه گری های مالی است که در محاسبه و تعدیل از نحوه محاسبه و قوانین شاخص کل قیمت الگو برداری می کنند.
شاخص مالی در برگیرنده شاخص قیمت سهام شرکتهای واسطه گری های مالی است که نوع محاسبه متغییرهای آن بر اساس محاسبه شاخص قیت کل انجام می شود.
شاخص ۵۰ شرکت برتر
شاخص ۵۰ شرکت فعال نمایان گر تغییرات قیمت سهام ۵۰ شرکت برتر بورس در مدت زمان مشخص است و لیست ۵۰ شرکت فعال در بورس هر ۳ ماه یکبار توسط سازمان بورس اوراق بهادار منتشر می شود. شاخص ۵۰ شرکت برتر در واقع نشان دهنده تغییرات میانگین وزنی ۵۰ شرکت است
شاخص های بورس چه کمکی به تصمیمگیری در معاملات میکند؟
شاخص های مختلف بورس و فرابورس، اطلاعات و کارکرد مخصوص به خود را دارد. تحلیلگران با بررسی اطلاعات شاخصها و مقایسه آنها با یکدیگر میتوانند وضعیت کنونی و گذشته بازار را بررسی و آینده را پیش بینی کنند.
هر یک از سرمایهگذاران با استفاده از روش و منطق مربوط به خود در بازار سرمایه فعالیت میکنند. برخی با استفاده از تحلیل بنیادی اقدام به خرید و فروش سهام میکنند، برخی با استفاده از تحلیل تکنیکال؛ برخی با اتکا به تابلوخوانی و بررسی پارامترهای تابلوی یک سهم و از همه اصولیتر برخی با استفاده از ترکیب این روشها پیش میروند. عدهای نیز با خرید واحدهای صندوق های سرمایه گذاری، به صورت غیرمستقیم از مزایای بورس بهرهمند میشوند.
اشخاصی که قصد سرمایه گذاری در بورس را دارند، در هر گروهی از موارد فوق که قرار بگیرند، برای درک شرایط کنونی بازار و پیشبینی درست وضعیت آینده میتوانند از شاخص های بورس استفاده کنند. هماکنون بیش از ۵۰ شاخص مختلف در بورس وجود دارد که هر یک اطلاعات مهم و ارزشمندی را از وضعیت بازار انعکاس میدهد.
انواع شاخص های بورس
شاخصهای بورس در یک تقسیمبندی اولیه در دو گروه «شاخصهای اصلی» و «شاخصهای صنایع» قرار میگیرند. در صفحه اول وبسایت tsetmc.com، اطلاعات مربوط به شاخص های اصلی ارائه شده است. از جمله مهمترین شاخصهای اصلی میتوان به «شاخص کل»، «شاخص قیمت»، «شاخص کل هم وزن»، «شاخص قیمت هم وزن»، «شاخص بازار اول» و «شاخص بازار دوم» اشاره کرد.
شاخص کل (TEDPIX) یا همان شاخص بورس
شاخص کل یا «شاخص قیمت و بازده نقدی» که به اختصار TEDPIX نامیده میشود، پرکاربردترین شاخص میان تحلیلگران بازار سرمایه است. TEDPIX همان شاخصی است که در رسانهها از آن به عنوان شاخص بورس یاد میشود. این شاخص نشاندهنده سطح عمومی قیمتها و سود نقدی سهام شرکتهای پذیرفته شده در بورس است. به بیان دیگر این شاخص، میانگین بازده سرمایهگذاران در بورس را نمایش میدهد.
در محاسبه شاخص کل، وزن شرکتها با یکدیگر متفاوت است. هر چه شرکت بزرگتر بوده و سرمایه بیشتری در اختیار داشته باشد، تاثیری بیشتری روی تغییرات شاخص کل خواهد داشت. از این رو ممکن است در یک روز با رشد قیمت سهام چند شرکت بزرگ، شاخص کل مثبت شود، در حالی که تعداد زیادی از سهمهای بازار منفی باشند. برعکس این موضوع نیز ممکن است اتفاق بیفتد. یعنی شاخص کل طی یک بازه زمانی کاهش یافته باشد، اما قیمت سهام تعداد زیادی از شرکتهای کوچک افزایش داشته باشد.
شاخص قیمت
این شاخص، نشاندهنده سطح عمومی قیمت سهام شرکتهای پذیرفته شده در بورس است. تفاوت این شاخص با شاخص کل در این است که در شاخص کل علاوه بر افزایش قیمت سهم، سود نقدی آنها نیز لحاظ میشود ولی در شاخص قیمت، سود نقدی لحاظ نمیشود. مشابه شاخص کل، ارزش شرکتها مبنای وزندهی آنها در این شاخص است و در نتیجه شرکتهای بزرگ تأثیر بیشتری بر این شاخص دارند.
شاخص کل هم وزن
شاخص کل هم وزن، مشابه شاخص کل است با این تفاوت که در محاسبات این شاخص، وزن همه شرکتها یکسان در نظر گرفته میشود. تحلیلگران برای رسیدن به درک درستتری از وضعیت کل بازار، باید شاخص هم وزن را به صورت همزمان با شاخص کل بررسی کنند. مثلا اگر در طی یک روز معاملاتی، شاخص کل مثبت و شاخص هموزن منفی باشد، میتوان نتیجه گرفت که وضعیت عمومی سهمهای بزرگ (که اصطلاحا به آنها شاخصساز میگویند) صعودی بوده در حالی که وضعیت عمومی بازار نزولی است.
شاخص قیمت هم وزن
شاخص قیمت هم وزن، مشابه «شاخص هم وزن» است، با این تفاوت که در این شاخص، وزن همه شرکتها یکسان در نظر گرفته میشود و شرکتهای کوچک و بزرگ تاثیر یکسانی بر شاخص دارند.
شاخص بازار اول و شاخص بازار دوم
شرکتهای بورسی با توجه به معیارهایی مانند «میزان سرمایه شرکت»، «تعداد سهامداران»، «وضعیت سودآوری» و … به دو بازار اول و دوم تفکیک شدهاند. شرکتهای بورسی که ساختار مالی قویتری دارند، در بازار اول و سایر شرکتها، در بازار دوم قرار میگیرند. سرمایهگذارانی که تمایل دارند در شرکتهای بازار دوم سرمایه گذاری کنند میتوانند با بررسی «شاخص بازار دوم» تصمیمات بهتری اتخاذ کنند.
سایر شاخصهای بورس
در بورس اوراق بهادار تهران، شاخصهای دیگری نظیر «شاخص صنعت»، «شاخص آزاد شناور»، «شاخص قیمت به تفکیک هر صنعت» و «شاخص ۵۰ شرکت فعالتر» وجود دارد. هر یک از این شاخصها در واقع یک زیر شاخص از کل بازار سرمایه است. برای مشاهده اطلاعات این شاخصها میتوان به وبسایت tsetmc.com مراجعه کرد.
در صورتی که تمایل دارید اطلاعات بیشتری در خصوص بازار سرمایه کسب کنید، میتوانید با مراجعه به وبسایت آموزشی کارگزاری مفید، ضمن دسترسی به ۸۰۰ مطلب آموزشی، در کلاسها و دوره های رایگان تفاوت شاخص کل و شاخص هم وزن؟ آموزش بورس شرکت کنید.
سرعتگیر بورس در مرز 80 هزار واحد
دنیای اقتصاد: پس از یک دوره صعودی قیمت سهام در بورس تهران به ویژه در شرکتهای کوچک، دیروز نشانههایی از ضعف تقاضا در بازار مشاهده شد. امری که از شتاب رشد شاخص نسبت به روزهای اخیر کاست.
معاملهگران بازار سهام کشور در جریان معاملات دیروز تمایل بیشتری به فروش سهام داشتند. این موضوع منجر به ضعف عمومی دادوستد سهام شد. نشانه این ضعف عمومی بازار را میتوان به خوبی در وضعیت شاخص کل هموزن مشاهده کرد. در جریان معاملات دیروز، شاخص کل بورس تهران رشد اندک 04/ 0 درصدی را تجربه کرد و در ارتفاع 79 هزار و 785 واحدی آرام گرفت تا چالش عبور از مقاومت 80 هزار واحدی همچنان پیش روی شاخص قرار گرفته باشد. شاخص کل هموزن اما بر خلاف روند اغلب روزهای معاملاتی سال جدید، افت 06/ 0 درصدی را در کارنامه خود ثبت کرد (شاخص هموزن از ابتدای سال جاری تقریبا در تمامی روزها جلوتر از شاخص کل حرکت کرد). این موضوع نشان میدهد که بیشتر نمادهای کوچک که اخیرا مقصد بخش اعظمی از پولهای وارد شده به بورس تهران بودند، پس از رشدهای قیمتی حالا به مسیر نزولی افتادهاند. برای تشریح این موضوع، بررسی روند آنچه بر معاملات بورس تهران از ابتدای سال تا کنون گذشت، خالی از لطف نیست.
بورس تهران در سال جاری 28 روز معاملاتی را پشت سر گذاشته و در این بازه زمانی تنها یک روز شاهد افت شاخص سهام بوده است. تفاوت بین بازدهی شاخص کل تفاوت شاخص کل و شاخص هم وزن؟ و شاخص هموزن نشان میدهد که در غالب روزهای معاملاتی هفتههای اخیر، این نمادهای کوچک بازار سهام بودهاند که رشد داشتهاند. حالا اما پس از یک دوره رشد نسبتا بیوقفه قیمت، عمده سهامداران این نمادها راه خروج را پیش گرفتهاند.
بخش عمده رشد عمومی قیمت سهام در بورس تهران، مرهون سرازیر شدن بیمحابای نقدینگی به سمت بازار و به خصوص در نمادهای کوچک بوده است (البته در مقاطعی این نقدینگی راه سهام گروه خودرویی و پالایشی را پیش گرفته بود). این نقدینگی که به نظر میرسد بخش عمدهای از آن به دلیل نزدیک شدن به برگزاری انتخابات ریاست جمهوری وارد بورس شد، رشد تقاضا و حجم معاملات سهام را به دنبال داشت. تقاضایی که به سودای کسب سودهای یکشبه بیشتر راه نمادهای کوچک (عمدتا بدون پشتوانه بنیادی خاصی) را پیش گرفتند. در گزارشهای پیشین «دنیای اقتصاد» نیز به کرات گفته شد، ورود نقدینگی به سهام شرکتهای بدون پشتوانه بنیادی نمیتواند در بلندمدت در بورس باقی بماند.
از همین منظر انتظار میرفت که با پایان یافتن ورود این جریان نقدینگی یا کند شدن آن، رشد عمومی قیمتها در بازار با مشکل مواجه شود. حال به نظر میرسد با رشدهای غیرمترقبه برخی سهمها طی معاملات حدود 6 هفته اخیر عملا این اتفاق روی داده است. بهطوری که نه تنها ورود نقدینگی جدید کند شد بلکه بخشی از معاملهگران عمدتا حقیقی، درصدد خروج از بازار برآمدند. نتیجه این شرایط متوقف شدن رشد قیمت سهام در جریان معاملات روز گذشته در بسیاری از نمادهای بورسی بود. البته احتمال ادامه چرخش نقدینگی و جابهجایی نقدینگی میان صنایع مختلف وجود دارد. توقف مسیر رشد قیمتها در جریان روز گذشته در شرایطی رخ داد که پیشبینی ادامه این روند با توجه به وضعیت کنونی پیرامون در بازار سهام چندان ساده نیست. کمتر از سه هفته به برگزاری انتخابات ریاست جمهوری باقیمانده است. این موضوع میتواند طبق سنت اخیر معاملات سهام پیش از برگزاری انتخابات معاملهگران را برای ورود به بازار سهام تشویق کند. ضمن آنکه قیمت سهام برخی شرکتها از منظر تکنیکال به سطوحی رسیده است که احتمال ایجاد تقاضا در این سهمها و به دنبال آن رشد قیمت سهام نیز دور از انتظار نیست. با این حال احتمال تشدید فشار فروش سهامداران حقوقی نیز در ادامه مسیر بازار سهام عاملی برای افت نسبی قیمت سهام به شمار میرود.
همانطور که اشاره شد 28 روز معاملاتی از ابتدای سال جاری سپری شده است. در این بازه زمانی بورس تهران با یک رونق نسبی مواجه بود و تنها یک روز افت نماگر اصلی بازار سهام را به خود دید. با این حال طی معاملات این روزها همچنان اقدامی در جهت عمق بخشیدن به معاملات بازار سهام از سوی سازمان بورس و اوراق بهادار تهران انجام نشده است. از ابتدای اسفندماه سال گذشته عرضههای اولیه و انتشار اوراق جدید بدهی متوقف شد و حالا که بیش از یک ماه از ابتدای سال جاری نیز میگذرد، اقدامی در این راستا صورت نگرفته است.
بارها دیده شده است که مسوولان سازمان بورس دلیل تعویق عرضههای اولیه خود را تحت تاثیر شرایط بیرمق بازار عنوان کردهاند. با این حال در شرایط فعلی که بازار در یک دوره نسبی رونق به سر میبرد، همچنان خبری از انجام عرضههای اولیه و استفاده از فضای مناسب بازار نشده است. این نقد البته به شیوه انجام عرضهها در بازار نیز برمیگردد. هر چند سازمان بورس تهران با اتخاذ تصمیم عرضه اولیه به روش بوک بیلدینگ تا حدی روش منصفانهتری برای عرضههای اولیه در پیش گرفت، با این حال اعمال دامنه محدود در سطوح نامناسب قیمت در این روش از عرضه اولیه تجربه تلخی در عرضه گروه دارویی برکت بهعنوان اولین عرضه اولیه به روش بوک بیلدینگ را به دنبال داشت.
در جریان معاملات روز گذشته سهام گروه پالایشی پس از روند صعودی روزهای اخیر به خصوص در جریان معاملات اولین روز از هفته جاری، تحت تاثیر فشار عرضهها، وضعیت نسبتا ضعیفی به نمایش گذاشت. شرکتهای زیرمجموعه گروه پالایشی دیروز عمدتا در یک روند نزولی حرکت کردند. به جز دو نماد «شبندر» و «شسپا» دیگر نمادهای فعال در بورس و فرابورس معاملات روز یکشنبه را با افت قیمتها پشت سر گذاشتند.
بهرغم روند ضعیف معاملات در جریان معاملات دیروز، نمادهای زیرمجموعه گروه قند و شکر رشدهای قیمتی مناسبی را تجربه کردند. شاخص این گروه با رشد نزدیک به 8/ 2 درصدی در صدر جدول بازدهی صنایع مختلف بورسی قرار گرفت. شاخص گروه قند و شکر پس از وقفهای کوتاهمدت مجددا با افزایش تقاضای نمادها به مسیر صعودی بازگشت. مسیر افزایش قیمتها در نمادهای این گروه از انتهای اسفند سال گذشته آغاز شد (شاخص گروه قند و شکر در این بازه زمانی رشد بیش از 40 درصدی را ثبت کرد). افزایش قیمت سهام شرکتهای زیرمجموعه این گروه به عبور شاخص از سقف تاریخی آن در معاملات اخیر منجر شد.
در معاملات روز گذشته شاخص کل بورس 29 واحد بالا رفت و به عدد 79 هزار و 785 رسید. همچنین دیروز سهامداران بیش از 984 میلیون برگه سهم و حق تقدم را به ارزش 197 میلیارد تومان در حدود 80 هزار نوبت معاملاتی دست به دست کردند که از این میزان سهم معاملات خرد سهام و حق تقدم در نمادهای عادی تقریبا 188 میلیارد تومان بود. نمادهای بانک ملت، پالایش نفت بندرعباس، فولاد خوزستان، بانک تجارت، صنایع پتروشیمی خلیج فارس و ملی مس بیشترین تاثیر مثبت را در محاسبه شاخص کل داشتند. این در حالی بود که نماد پالایش نفت اصفهان با بیشترین تاثیر منفی در محاسبه شاخص کل مانع رشد بیشتر این متغیر شد. بیشترین رشد قیمت متعلق به نماد معاملاتی شرکتهای سیمان هگمتان، سرما آفرین، قند اصفهان، شهد، موتورسازان تراکتورسازی ایران، پلی اکریل و داروسازی دکتر عبیدی بود. در مقابل نمادهای حمل و نقل پتروشیمی، گسترش صنایع و خدمات کشاورزی، سیمان فارس نو، تولیدی کاشی تکسرام، ماشینسازی نیرو محرکه، سیمان دورود و آلومراد با بیشترین کاهش قیمت در انتهای جدول معاملات قرار گرفتند. دیروز همچنین اوراق مشارکت شهرداری سبزوار، سهام قند اصفهان، ایران ارقام، افست، اوراق سلف بنزین ستاره خلیج فارس، بانک تجارت و شهد خوی بیشترین تقاضای خرید را ثبت کردند. این در حالی بود که اوراق سلف بنزین ستاره خلیج فارس، واحدهای صندوق پارند پایدار سپهر، سلف موازی برق سنندج مپنا، سلف موازی برق ماهتاب گستر، فولاد خراسان و صکوک ساخت توسعه ملی سنگینترین صفوف فروش را ثبت کردند.
بازار فرابورس ایران چه تعریفی دارد و از چه بخشهایی تشکیل شده است؟
در یکی دو سال اخیر و با شیوع ویروس کرونا، مردم ایران تلاش کردهاند تا با شیوههای مختلفی در بازارها و پلتفرمهای متنوع سرمایهگذاری کنند. یکی از نامآشناترین شیوه های سرمایه گذاری در سال ۱۴۰۰ برای مردم ایران، سرمایهگذاری در بازار بورس است. در کنار بورس ایران، بازار مالی دیگری هم به نام فرابورس وجود دارد که میتوانید برای سرمایهگذاری به سراغ آن بروید و تفاوت اصلی آن با بازار بورس در نوع شرکتهای فعال در آن است. در ادامه این مطلب قصد داریم تا این بازار مالی نسبتا جدید و خاص در کشور را به طور کامل مورد بررسی قرار دهیم. ابتدا باید بدانیم بازار فرابورس چیست و انواع آن کدام است؟ سپس به بررسی شاخص فرابورس و مزایای ورود به فرابورس خواهیم پرداخت. لطفا تا پایان با ما همراه باشید.
بازار فرابورس چیست؟
بازار فرابورس یکی از بازارهای مالی ایران است که درست مانند بورس میتوان در آن به خرید و فروش سهامهای مختلف پرداخت. امکانات فرابورس تفاوت چندانی با بورس ندارد و شیوه خرید و فروش سهام در این بازار مالی هم درست مانند بورس است. تالار بورس و فرابورس ایران همواره به مردم این مورد را گوشزد میکند که اگر دانشی درباره مفهوم فرابورس ندارند، وارد آن نشوند. از این رو، قبل از پرداختن به شاخص ها و انواع فرابورس و مابقی بحثها، لازم است این نکته را یادآوری کنیم که ورود به فرابورس بدون دانش کافی میتواند نه تنها به معنی شکست خوردن، بلکه حتی باخت جبران ناپذیر باشد. درواقع برای موفقیت در فرابورس، پیش از هر چیزی شما نیاز به ارزیابی موقعیتهای مربوطه و بعد عمل کردن طبق اصولی پایدار و در خور موقعیت دارید. نکاتی که محدود به فعالیت در بازار فرابورس نبوده و برای موفقیت در بورس هم یادگیری آنها الزامی است. ما بسیاری از این نکات را همراه با تجربیات چندین سالهمان در دوره آموزش جامع بورس گفتهایم.
سهام فرابورسی چیست؟
باید بگوییم سهام فرابورسی همان سهام شرکتهایی است که توانستهاند سهام خود را در بازار فرابورس برای فروش ارائه کنند. سرمایهگذاران میتوانند با مراجعه به فرابورس و بررسی شرایط شرکتها، انواع سهام فرابورس را برای سرمایهگذاری انتخاب کنند.
انواع فرابورس
در بازار فرابورس تقسیمبندیها هم با بازار مالی بورس متفاوت است. در رابطه با بررسی انواع فرابورس میتوان گفت که فرابورس از ۷ بخش بازار مالی تشکیل شده است. از جمله این بخشها میتوان به بازارهای اول، دوم، سوم یا عرضه، ابزارهای نوین مالی، پایه، شرکتهای کوچک یا متوسط و ابزار مشتقه اشاره کرد. این در حالی است که بازار مالی بورس تنها از دو بازار اول و دوم تشکیل شده است.
شاخص فرابورس چیست؟
شاخص فرابورس و بورس با هم یکسان هستند و تنها تفاوتهای کوچکی میان آنها وجود دارد. یکی از شاخص های بازار مالی فرابورس و بورس، شاخص کل است. همچنین شاخص کل هموزن هم وجود دارد که بنا به درخواست فعالان بازار به این دو بازار مالی اضافه شد.
از دیگر شاخصهایی که در بازار بورس وجود دارند میتوان به شاخص قیمت اشاره کرد. شاخص قیمت یکی از اصلیترین شاخصهای بازار سرمایه است. این شاخص تفاوتهایی با شاخص کل دارد که میتوان از جمله آنها به این اشاره کرد که در شاخص قیمت، تنها قیمت سهام شرکتهای بورسی با فرمولهای خاص محاسبه میشود. این در حالی است که در شاخص کل، علاوه بر قیمت، سود پرداختی سالیانه شرکتها هم مورد محاسبه و ارزیابی قرار میگیرند.
در آخر هم شاخص سهام آزاد شناور وجود دارد. به مقدار سهام موجودی که شرکتهای بورسی در اختیار سهامداران قرار دادهاند، سهام شناور گفته میشود. شیوه محاسبه شاخص سهام شناور درست مانند شاخص کل است و تنها تفاوت میان این دو، میزان سهامی است که در شاخص کل تمام سهامها مورد بررسی قرار میگیرند، اما در شاخص شناور، تنها سهامهای شناور ارزیابی میشوند.
بررسی بورس و فرابورس
هر شرکتی اجازه فعالیت در بورس را ندارد. از این رو شرکتهایی که هنوز نتوانستهاند این اجازه را دریافت کنند، میتوانند به سراغ فعالیت در بازار فرابورس بروند. از این رو میتوان گفت که فرابورس ممکن است ریسک بالاتری را نسبت به بورس داشته باشد.
در فرابورس شرکتهای نوپایی وجود دارند که ریسک سرمایهگذاری در آنها میتواند کمی بالا باشد. در عین حال و در میان همین ریسکها، ممکن است بتوان سود خوبی را نیز بهدست آورد. اما از طرف مقابل، میتوان ضرر بسیاری را هم متحمل شد.
در فرابورس میتوان گزارش تخلف را ارسال کرد، اما در نظر داشته باشید که این میزان گزارشها در بورس بیشتر است و میتوان گفت که بورس میتواند امنیت بیشتری را برای سرمایه شما به همراه داشته باشد.
در ادامه نیز نوبت به بررسی بازه رشد یا سقوط سهام میرسد. در بورس سهام یک شرکت میتواند از بازه منفی ۵ تا مثبت ۵ درصد متغیر باشد. این بازه درباره سهام فرابورس هم یکسان است و از این رو تفاوتی میان این دو وجود ندارد. لازم به ذکر است که شرکتها در صورت پیشرفت و گسترش در فرابورس، میتوانند وارد بورس شوند و سرمایه خود را افزایش دهند.
زمانی که شما در بازارهای مالی فعالیت میکنید و به خرید و فروش سهام مشغول هستید، باید به این موضوع توجه داشته باشید که برای هر سهام کارمزدی در نظر گرفته شده است. در بازار فرابورس شما میتوانید سهام شرکتهای مختلف را با کارمزدی پایینتر خریداری کنید. همچنین اگر شرکتها قصد وارد شدن به بازارهای مالی را داشته باشند، بد نیست بدانند که شرایط پذیرش آنها در فرابورس به مراتب آسانتر از بورس است. از این رو دیگر دردسرهای زیاد وارد بورس شدن را تجربه نخواهند کرد.
در مقاله تفاوت بورس و فرابورس بهطور مفصل به مقایسه این ۲ پرداختهایم تا شما همراهان عزیز سایت رضا درخشی بهطور دقیقتری با تفاوت آنها آشنا شوید.
مزایای سرمایه گذاری در فرابورس
بازار فرابورس ایران به دلیل برخورداری از ساختاری شبیه به بازار سرمایه بورس، مزایای شبیهی را هم نسبت به آن دارد. اولین و بزرگترین مزیت سرمایه گذاری در فرابورس، کسب سود مناسب است. شما با توجه به سرمایهای که وارد اکانت فرابورسی خود میکنید، سودی مناسب با آن را دریافت میکنید. دیگر مزایای ورود به فرابورس هم به شرح زیر هستند:
- حمایت و شفافیت قانونی
- حفظ سرمایه مردم در مقابل تورم
- آسانی نقد شوندگی
- عدم وجود محدودیت برای سرمایه گذاری در فرابورس
- مشارکت در اداره شرکت
- معافیت مالیاتی در فرابورس
سخن پایانی: سرمایهگذاری در فرابورس ایران
در ایران شرکتها میتوانند وارد تالار بورس شوند تا مردم بتوانند با خرید و فروش سهام آنها کسب سود کنند. اما بسیاری از شرکتها بنا به دلایل مختلفی واجد شرایط ورود به بورس نیستند. پس تکلیف چیست؟ ما در این مقاله سعی کردیم با معرفی مفهوم فرابورس به زبان ساده پاسخی برای این سوال بیابیم. همچنین انواع فرابورس را نام بردیم تا با آنها آشنایی اولیه داشته باشید.
سهام فرابورس بازاری مناسب برای شرکتهایی است که بنا به هر دلیل نمیتوانند وارد بورس شوند. شاخص های فرابورس کاملا با شاخص های بازار بورس یکسان هستند و نحوه انجام معاملات هم در این بازار سرمایه، تفاوتی با بورس ندارد. اما ورود به فرابورس ریسک بالایی دارد و اگر قصد فعالیت در این بازار مالی را دارید، باید این ریسک را بپذیرید.
البته ما در مجموعه بورس اینوست، سعی کردهایم با استفاده از روشهای دانش محور و با به کار گرفتن تجارب متخصصین بورس و اقتصاد، دوره آموزش مقدماتی بورس و دوره آموزش پیشرفته بورس را تهیه کنیم که هدف همه این آموزشها در نهایت کم کردن شدت ریسک، بالا بردن احتمال موفقیت در معاملات و مهمتر از همه، مجهز کردن دانشجویانمان به قدرت تحلیل باشد. به این منظور، از شما دعوت میکنیم حتما از دورههای ما دیدن کنید.
انواع شاخص های بورس کدامند؟ شاخص قیمت و بازده نقدی
انواع شاخص های بورس معیارهای مهمی هستند که بررسی آنها از جنبههای مختلف میتواند اطلاعات مفیدی را در مورد وضعیت گذشته و حال بورس به اطلاع دنبالکنندگان بازار بورس برساند. تحلیل شاخصهای بورس باعث اطلاع از نوسانات بازار میشود به همین دلیل نقش مهمی در تصمیمگیری سرمایهگذاران ایفا میکند. دانستن اطلاعات و اصطلاحات بازار بورس برای افراد تازهکار این بازار امری لازم و ضروری است.
شاخص اولین المانی است که سهامدار با ورود به بازار سرمایه با آن مواجه میشود. در حقیقت اولین چیزی که افراد مختلف در زمان ورود به بورس با آن آشنا میشوند و معاملات خود را شروع میکنند بررسی شاخص است. شاخص مثبت و منفی به ترتیب با رنگهای سبز و قرمز مشخص میشود. چارت بورس که بر روی صفحه نقش میبندد با اعداد و ارقام به رنگهای سبز به عنوان افزایش ارزش سهام و قرمز به معنی سقوط بهای سهام نمایش داده میشود.
بازار بورس نیز مانند هر بازار دیگری تحت تاثیر مستقیم میزان عرضه و تقاضا قرار دارد. این موضوع باعث شده است تا افراد فعال در این حوزه اقدام به طراحی روشهایی کنند تا اطلاع دقیقی از تغییرات عرضه و تقاضا داشته باشند. طراحی شاخصهای مختلف این امکان را به فعالان در این عرصه اقتصادی میدهد تا ارزیابی مناسبی از اتفاقات در بازههای زمانی کوتاه یا بلند داشته باشند.
بورس اوراق بهادار
قدیمیترین بازار بورس متعلق به شهر فرانکفورت در آلمان است اما امروزه شناخت بازار بورس اوراق بهادار با ساختاری است که آمریکا در اوایل قرن بیستم میلادی بنا کرد. بازار بورس متشکل از تعداد زیادی خریدار و فروشنده اوراق بهادار است. هر ورق یک سهم از یک شرکت را نشان میدهد که از طرف شرکت منتشر شده است و خریداران به ازای تملک آن به فروشندگان پول پرداخت میکنند. در ابتدا سهامهای موجود به صورت ورقهای بودند و سهامداران برگهای مبنی بر مالکیت سهم مشخص شده را در اختیار خود داشتند. امرزوه اما با پیشرفت دنیای دیجیتال و تکامل فناوریهای موجود دیگر سهامی به صورت کاغذی معامله نمیشود و میزان داراییهای شما در بورس به صورت اینترنتی قابل مشاهده و معامله است.
بازار بورس محلی برای معامله اوراق بهادار است و در همه جای جهان رواج دارد. به همین دلیل در زبان انگلیسی از آن به عنوان Stock Exchange به معنای تعویض یا جابجایی سهام نام برده میشود. در زبان فارسی به این دلیل به بورس مشهور است که در زبان فرانسوی به این بازارها Boursiers گفته میشود. اکثر مفاهیم مالی و حسابداری در کشور ما از زبان فرانسوی به زبان فارسی راه پیدا کردهاند بنابراین تعجبی ندارد که واژه بورس نیز از این قاعده پیروی کند.
بازارهای بزرگ و مهمی در دنیا وجود دارد که روزانه به انجام فعالیتهای بورسی متعدد میپردازند. این بازارها با تاثیرگذاری بر اقتصاد کلان سرمایهگذاران و واحدهای تجاری بسیاری را به یکدیگر متصل میکنند. از بازارهای پویا در عرصه بازار بورس اوراق بهادار میتوان از بازار بورس نیویورک، بازار بورس لندن، بازار بورس توکیو، بازار بورس هنگ کنگ و البته بازار بورس تهران نام برد.
انواع شاخص های بورس
روشهای مختلفی برای اطلاع از انواع شاخص های بورس وجود دارد. شاید بهترین روش تفکیک شاخص بورس، دستهبندی بر اساس محل یا ناحیهای باشد که شاخص بورس در آن محاسبه شده است. با استفاده از شاخصهای جهانی و ملی میتوان مقایسهای جامع از تفاوت رویکردهای بازار در اقلیمهای مختلف انجام داد. این کار میتواند اعمال سیاستهای درست و منطبق با همان منطقه را در بر داشته باشد.
به عنوان مثال شاخصهایی نظیر MSCI-World یا S&P 100 بر اساس چند کشور و ناحیه میتوانند یک شاخص جهانی باشند و در مقابل شاخصهای مربوط به بازارهای مشخص مانند شاخص آمریکایی S&P 500 یا شاخص ژاپنی Nikkei 225 در دسته شاخصهای ملی قرار میگیرند چرا که شاخصهای چند ملیتی نقش کمرنگتری در میان انواع شاخص های بورس دارا هستند.
شاخص جهانی MSCI
محاسبه این شاخص بر اساس سهام 1655 شرکت در بین 23 کشور جهان است که البته به صورت وزنی ارزیابی خواهند شد. این شاخص اولین بار در سال 1970 توسط موسسه سرمایهگذاری جهانی مورگان استنلی (Morgan Stanley Capital International) ابداع شد و نام این شاخص نیز از مخفف اسم همین شرکت برداشته شده است. در این شاخص نرخ خالص بازده سالیانه (Gross Annul Return) یا GAR به صورت وزنی بر اساس ارزش سهام شرکتها تعریف شده است. از این شاخص به عنوان ملاک ارزیابی بازار جهانی استفاده میشود.
شاخصهای بورس تهران
امروزه یکی از بازارهای بزرگ برای جذب سرمایه بازار بور و اوراق بهادار (Stock Exchange) است. به دلیل رشد بازده بورس در سازمان بورس اوراق بهادار تهران طی سالهای اخیر میزان نقدینگی زیادی وارد این بازار شده که باعث افزایش نرخ بازگشت سرمایه نیز شده است.
بورس اوراق بهادار تهران دارای نماد TSE است که مخفف Tehran Stock Exchange میباشد. شاخصهای مختلفی در بازار مالی تهران که تنها بازار بورسی کشور است طراحی شده است. ارزیابی اطلاعات بازار بورس از طریق تحلیل شاخصهای موجود مانند شاخص کل، شاخص قیمت، شاخص بازده نقدی و شاخص قیمت صنعت صورت میپذیرد. در ادامه این مطلب به بیان و معرفی انواع شاخص های بورس تهران میپردازیم.
شاخص کل (TEDPIX)
در تهران شاخص بازدهی یا همان شاخص قیمت و بازده بورس با نام TEDPIX شناخته میشود. این همان شاخصی است که در رسانهها به شاخص بورس تهران شهرت دارد. یکی از پرکاربردترین شاخصها میان فعالان بازار بورس، شاخص کل است. این شاخص نشاندهنده سطح عمومی قیمت و سود سهام شرکتهای پذیرفته شده در ساختمان شیشهای تهران است. تغییرات این شاخص بازدهی سرمایهگذراران در بورس را نشان میدهد.
در حقیقت شاخص کل تغییرات قیمت سهام و سودهای سالیانه پرداختی شرکتها را به سهامداران محاسبه میکند. طبق تفاوت شاخص کل و شاخص هم وزن؟ فرمول محاسبه شاخص کل هر چه شرکتها بزرگتر باشند تاثیر بیشتری بر روی شاخص خواهند گذاشت. یعنی شرکتهای بزرگ با میزان سرمایه بالا نقش پررنگتری را در روند محاسبه شاخص کل دارند.
شاخص کل هموزن
برخی از تفسیر کنندگان سازمان بورس بر این عقیده هستند که شاخص کل معیار دقیقی برای ارزیابی شرکتهای بورسی نیست و برآیند عمومی تغییرات بازار سهام را نشان نمیدهد چرا که تاثیر شرکتهایی با سرمایه بزرگتر بر این شاخص بیشتر است. به طوری که گاهی شاهد افت همگانی در ارزش سهامها هستیم اما به دلیل افزایش قیمت سهام در چند شرکت بزرگ شاخص کل مثبت میشود. در شاخص کل هموزن ارزش شرکتها در محاسبه شاخص کل یکسان است و با وزنی برابر سنجیده میشوند. میزان تاثیر نوسانات مثبت و منفی شرکتها جدای از بزرگی یا کوجکی آنها بر روی شاخص کل با هم برابر است.
شاخص قیمت (TEPIX)
شاخص قیمت TEPIX نیز به عنوان یکی از اصلیترین انواع شاخص های بورس شناخته میشود. این شاخص روند عمومی تغییر قیمت سهام همه شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران را نشان میدهد. شاخص TEPIX بر خلاف شاخص کل، سود تقسیمی شرکتها را در محاسبات خود لحاظ نمیکند. تفاوت عمده این شاخص با شاخص کل در این است که محاسبه قیمت سهام شرکتهای بورسی در فرمول شاخص مورد توجه قرار میگیرد در حالی که شاخص کل علاوه بر قیمت، سود پرداختی سالیانه شرکتها را نیز در فرمول محاسباتی خود جای میدهد. در این شاخص هم مانند شاخص کل وزن واحدهای تجاری از اهمیت برخوردار است و شرکتهای با سرمایه بیشتر تاثیری بیشتری بر شاخص قیمت خواهند داشت.
شاخص قیمت هموزن
در شاخص قیمت هموزن شرکتهای حاضر در بورس ارزش یکسانی دارند و شرکتهای بزرگتر تاثیر بیشتری بر این شاخص نسبت به شرکتهای کوچک نخواهند داشت. در نتیجه نوسانات مثبت و منفی شرکتهای مختلف به صورت هموزن بر این شاخص اثر خواهند گذاشت. استفاده از این شاخص شما را به روند کلی بازار بورس آشنا میکند و نرخ مثبت و منفی دقیقتری را از بازار ارائه خواهد کرد.
شاخص سهام آزاد شناور (TEFIX)
سهام شناور آزاد (Free Float) به بخشی از سهام یک واحد تجاری فعال در بورس گفته میشود که سهامداران آن آماده عرضه و فروش سهم خود هستند. دارندگان سهام شناور آزاد قصد ندارند تا با حفظ سهام خود در مدیریت شرکت دخیل باشند و در آیندهای نزدیک سهام خود را معامله خواهند کرد.
شاخص سهام شناور آزاد مشابه با شاخص کل محاسبه میشود. تفاوت نحوه محاسبه این شاخص با شاخص کل در این است که برای وزندهی به شرکتهای موجود در سبد شاخص به جای کل سهام منتشر شده تنها سهام شناور آزاد شرکتها مورد استفاده قرار میگیرد. هدف اصلی از محاسبه شاخص سهام شناور آزاد تمرکز کردن بر روی قسمتی از بازار با قدرت نقد شوندنگی بالا است. این شاخص غالبا مورد استفاده افرادی است که قصد سرمایهگذاری کوتاه مدت و انجام معاملات با فاصله زمانی کم را دارند.
شاخص بازده نقدی
شاخص بازده نقدی تنها بازدهی ناشی از سود مصوب مجامع که به سود نقدی معروف است را محاسبه میکند. به این صورت بازدهی ناشی از کلیه سودهای پرداختی توسط شرکتهای بورسی ذکر میشود. هنگامی که این شاخص با افت مواجه شود در مجامع سود کمتری پرداخت میشود و نباید انتظار کسب سود نقدی بزرگی را داشت و باید انتظارات معاملهگری خود را با این اصل سازگار کرد.
شاخص صنعت و شاخص مالی
شرکتها بر اساس ماهیت فعالیت تقسیم میشوند. شرکتهای تولیدی و خدماتی دو دسته اصلی واحدهای تجاری بورسی را تشکیل میدهند. شرکتهای تولیدی بیش از 60 درصد از شرکتهای فعال در بورس را تشکیل میدهند. سهام شرکتهای تولیدی در شاخص صنعت و سهام شرکتهای خدماتی را در شاخص مالی محاسبه میکنند. شیوه محاسبه هر دو شاخص بر اساس میانگین شرکتهای فعال در آن شاخص است و در واقع مشابه با شاخص کل محاسبه میشوند با این تفاوت که تعداد شرکتهای حاضر در شاخص متفاوت است و هر کدام به فیلد کاری مشابه در یک شاخص مشغول به فعالیت هستند.
شاخص بازار اول و دوم
شرکتهای عضو در بازار بورس اوراق بهادار تهران به دو گروه اصلی تقسیم میشوند. هر یک از این گروهها بازار سهام خاصی را تشکیل میدهند. شرکتهای بورسی معمولا توسط معیارهایی مانند میزان سرمایه، تعداد سهامداران، وضعیت سودآوری، میزان معاملات و غیره از یکدیگر تفکیک میشوند. این تفکیک در بازار نشاندهنده بازار شرکتهای بزرگ و بازار شرکتهای کوچک است. واحدهای تجاری که در بازار بورس طبق معیارهای مختلف در شرایط بهتری نسبت به بقیه قرار داشته باشند در بازار اول و بقیه شرکتهای فعال در بازار بورس اوراق بهادار تهران در بازار دوم قرار میگیرند.
شاخص 50 شرکت برتر
سازمان بورس اوراق بهادار هر سه ماه یک بار به معرفی 50 شرکت برتر بورس که بالاترین میزان نقد شوندگی را دارند اقدام میکند. شاخص 50 شرکت برتر میانگین وزنی از این 50 شرکت منتخب را به سرمایهگذاران ارائه میدهد. شیوه محاسبه این شاخص نیز به مانند محاسبه شاخص کل قیمت است و تفاوت آن در تعداد شرکتها است و فقط اطلاعات این 50 شرکت را در بر میگیرد. این در حالی است که صدها شرکت در شاخص کل قیمت مورد ارزیابی قرار خواهند گرفت.
شاخص 30 شرکت بزرگتر
سازمان بورس بزرگی شرکتها را بر اساس ارزش روز شرکت محاسبه میکند. 30 شرکت بزرگتر در واقع 30 شرکت برتر در لیست شرکتهای بزرگ بورس هستند و میانگی وزنی این شرکتها شاخص 30 شرکت بزرگتر را مشخص میکند. اغلب در زمان رکود بازار و زمانی که شاخص مسیر مشخصی ندارد با انجام معاملات بلوکی در سهام این 30 شرکت بزرگتر اقدام به تغییر رقم شاخص میکنند.
جمع بندی
در این مطلب به معرفی انواع شاخص های بورس در ساختمان شیشهای تهران پرداختیم. لازم به ذکر است که بررسی شاخصها در یک روز کار درستی نیست و با توجه به نوسانات بازار بورس برای ایجاد یک دید کلی قوی و کارآمد باید تغییرات بازار را طی بازههای چند روزه و یا حتی چند ماهه بسته به نوع سرمایهگذاری خود بررسی کرد.
ما در سایت ثروت آفرین به ارائه آموزشهای کاربردی در خصوص شاخص های بورس پرداختیم تا بتوانید با کمک آنها به اهداف خود در بازار بورس ایران بیش از پیش نزدیک شوید.
دیدگاه شما